داغ گندم/ آیینی سنتی از دنیای با برکت گندم

دسته: عمومی
یک دیدگاه
جمعه - ۲۳ تیر ۱۳۹۶
داغ گندم/ آیینی سنتی از دنیای با برکت گندم

با پایان یافتن برداشت خوشه های طلایی گندم در مزارع بافق کشاورزان بافقی در قدیم الایام و گه گاهی هم در حال حاضر خرمن خود را داغ می بستند.

IMG_20170714_114511

در زمانی که نظام ارباب رعیتی در مزارع کشاورزی بافق حاکم بود و باید خرمن با نسبتی معین بین ارباب و رعیت تقسیم می شد و همچنین برای برای برکت محصول ، کشاورزان خرمن خود داغ می بستند که به داغ گندم معروف است .

IMG_20170714_114517

کشاورزان بعد از خرمن کردن محصول خود به دلیل نبود امکانات حمل محصول در اسرع وقت و طول کشیدن چند روز برای بردن آن به منزل، گندم خرمن شده را داغ می بستند تا هم برکت محصول افزون شود و هم آن را محفوظ نگه دارند و به اصلاح خودشان “خواجه خضری” می شود.

IMG_20170714_114450

داغ گندم به اصطلاح ،همان مهر و موم کردن خرمن است و کشاورزان گندم ها را به صورت “کپه ای ” کوچک که بستگی به میزان برداشت داشت جمع می کردند و با دسته “اوشین ” روی آن را تخت کرده و با کشیدن اشکالی از محراب و نوشتن اسماء پنج تن آل عبا آن را برای مدت سه الی ۵روز در محل برداشت نگه می داشتند و بعد از آن به مرور این گندم را حمل می کردند.

IMG_20170714_114452

کشاورزان در صورتی که برداشت محصول گندم زیاد بود و خرمن جمع شده وسعت داشت همه ی اسماء پنج تن را به طور کامل روی آن می نوشتند و درصورت کوچک بودن خرمن اسماء پنج تن را به صورت مختصر و برخی اوقات هم فقط به نوشتن ذکر یاعلی بسنده می کردند.

IMG_20170714_114448

برخی از کشاورزان در حین بستن داغ گندم اشعاری را هم با صدای بلند می خواند “مثل مُهر خرمن به سوره الله ، در کلام است مدح بسم الله ، یاعلی کن به خرمنش نظری ، کرمی از علی ولی الله ” .

بعد از آیین داغ بستن ۱۲نقطه خرمن را هم با گِل دو نِم ( مرطوب) مهر و موم و روی هر مُهر بستگی به سلیقه صاحب ملک نام خود یا مطلب دیگری را حک می کردند و در اطراف نیز با برپا کردن مترسک از هجوم احشام و حیوانان به خرمن جلوگیری می نمودند.

انجام همه مراحل آئین داغ بستن به منزله حفاظت کامل و ایمنی از خرمن گندم است که اگر ذره ای از آن کم و زیاد می شد به طور دقیق مشخص بود.

بعد از گذشتن یک روز یا روزهای متوالی کشاورزان و اربابان با فرصت بیشتری برای تقسیم و برداشت خرمن خود به محل داغ می آمدند و شکستن داغ گندم با تقسیم محصول بین کشاورزان و خیرات گندم بین نیازمندان همراه بود.

کشاورزان با ترازو یا میزان های معمول آن دوران ، محصول خود را وزن می کردند و بعد در کیسه گونی هایی که به اصطلاح آن را “تایچه ” یا “جُوآل ” می نامند می ریختند و بار می کردند و می بردند.

در زمان پیمانه کردن گندم در “تایچه” اشعاری را هم می خوانند مثل ” اول ؛ خداوند یکتا، دو؛ نباشد خدای بی همتا، سه؛سرافراز سبب ساز کل سبب، سایه حق، چهار؛ چاره سازبیچارگان ،چهار یار نبی ، پنج؛ پنجه خیبر گشای علی ، پنج تن آل عبا دین پیغمبر گنج خدا، شش ؛شش گوشه مرقد حسین ، هفت؛ یا امام موسی کاظم ، هشت ؛ یا ضامن غریبون یا امام رضا ، نهم ؛نوح نبی الله نبی کرم ، دهم؛ دهنده بی منت خدا ، ده هزار به بالا بر قامت بی عیب محمد صلوات ” که کشاورزان در حال بار کردن صلوات می فرستادند.

در هنگام پیمانه کردن و تقسیم گندم به نسبتی که بین کشاورزان و ارباب و مباشر موافقت شده بود ، یک عده ای هم از راه می رسیدند به عنوان درویش، نیازمند و یا خادم مسجدو امام زاده و …در صورتی که ارباب حضور نداشت و “کم داران ” کسانی که در پاک کردن و برداشت خرمن کمک می کردند ، حق داشتند به صورت عرف صحرا ، یک “مُشت گندم ” را به آنان بدهند و اگر این نیازمند از سادات بود به احترام آنان “دو مشت ” گندم را می دادند.

در صورتی که در هنگام تقسیم محصول، ارباب و مباشر حضور داشتند و نیازمندی مراجعه می کرد یک “دو مشتی ” یا دو ” دومشتی “از گندم را به نیازمند می دادند.

به اعتقاد کشاورزان داغ گندم باعث می شد این گندم تا سال آینده برکت داشته و نان پربرکتی برای همه داشته باشد .

به گفته کشاورزان بافقی قدمت این آیین در بافق به بیش از ۱۰۰سال می رس و هر چند در این دوران منسوخ شده است اما این آئین سنتی در فهرست آثار ملی میراث فرهنگی کشور به ثبت رسیده است .

گردآوری:محمد علی عبداللهی خبرنگار صداوسیما

منابع: گزارش میدانی از آقای طالعی پزوهشگر و جامعه شناس بافقی، کشاورزان و گندمکاران روستای حاجی آباد بافق


پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۶۷
برچسب ها:
دیدگاه ها
پارچه فیلتر سنگ آهن دوشنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۶ - ۲:۴۵ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

گزارش بسیار عالی و آموزنده بود.