«مهرگان» : جشن بزرگ مهرورزی ايرانيان

دسته: فرهنگی، هنری، مذهبی , مقالات
۲ دیدگاه
چهارشنبه - ۱۲ مهر ۱۳۹۱
ایرانیان از گذشته های بسیار دور مهر و مهرورزی را می ستودند و در بالندگی آن کوشا بودند یاری به یکدیگر ، دوری از دشمنی و حسادت به همنوع ، برچیدن فقر و ناداری از مردم خویش و بسیاری از کارهای پسندیده ای که خوشایند دادار یکتاست  چیزی بود که مردم ایران زمین دوست داشتند و در مهرماه در کنار برپایی جشن بزرگ مهرگان باشادی و نیکی دست یکدیگر را می فشردند و دوشادوش هم به یاری ستمدیدگان می شتافتند و در همه جا شادی و دوستی را پراکنده می نمودند. 10 مهرماه را امروزه ایرانیان جشن می گیرند و نماد این روز بزرگ تا 20 مهرماه ادامه دارد
مژده یارا که مهرگان آمد
جشن پیوند عاشقان آمد
فصل احساس‌های آبی شد
عید دل‌های مهربان آمد
مهرگان است، روز مهر و امید
روز لبخند دختر خورشید
روز روشن رواني و بهروزی
روزگار جوانی جاوید
مهرگان است، روز بیداری
روز آگاهی است و هشیاری
روز اندیشه‌های بالنده
روز افکار جاودان جاری
     جشن مهرگان از جشن‌های باستانی، استوره‌ای و فصلی به‌شمار می‌رود در گاهشماري ايران باستان، در هر ماه، با يكي شدن نام روز و ماه، جشني بر پا مي شد‏؛ مهر روز از مهر ماه: مهرگان.تا آن جا كه بن ‌نوشت‌های موجود نشان می‌دهند، اين جشن دست كم از زمان فريدون پیشدادی آغاز شده است که شاهنامه‌ی فردوسی به روشنی به پیدایش اين جشن در دوران پادشاهی فريدون اشاره كرده است.
ایرانیان باستان درباره «مهرگان»، چهار باور داشتند:
نخست:  در این روز خداوند به کالبد «مشی » و « مشیانه» روان دمیده است. (آدم و حوا)
دوم: مردمی که از ستم ضحاک ماردوش به ستوه آمده بودند، در این روز به رهبری کاوه آهنگر بر او شوریده و او را در کوه دماوند در بند کردند.
سوم: جشن کشاورزی و هنگام برداشت و به انبار سپاری پايان تابستان.
چهارم: اردشیر بابکان در این روز فرخنده دیهیم خورشید نشان بر سر نهاده است.
درروزگار پیشین، این جشن بزرگ شش روزه بوده است؛ از مهرايزد تا رام ايزد. روز آغاز را «مهرگان عامه» و روز پايان را «مهرگان خاصه» می گفته اند. به گفته بيهقي تا پایان فرمانروایی غزنویان اين جشن ملي و رسمی بوده وبا شکوه هر چه تمام برگزار می‌شده است. چنانكه گويند شكوهش با نوروز برابري مي‌كرده و گستره‌ي آن به سبب پيوندش با آيين مهر و ميترا از خاور تا باختر را درمي نورديده.
به خيال، اگربتوان از استوره‌ي كاوه آهنگر كه درفش دادخواهي و ستم‌ستيزي ايرانيان است، چشم‌پوشي كرد ويا حتا پيوند مهرگان با «ميترا» و «مهر» را هم كه نشان از پيشينه‌ي اين جشن كهن دارد، ناديده گرفت، همزماني آغاز فصل برداشت كشاورزان با مهرگان ، بر مردمي‌بودن اين جشن كهن گواه است، و از سوي ديگر مهرگان آغاز اعتدال پاييزي را نويد مي‌دهد، همان گونه كه نوروز پيام‌رسان اعتدال بهاري است، اين دو جشن كهن را همانند دو روي سكه‌ي فرهنگ ايران مي‌انگارند.
خوان یا سفره مهرگانی نیز همچون هفت سين نوروز و دیگر سفره‌های جشن‌های ایرانی، هفت‌چینی از میوه‌ها و خوراکی‌هاست، همراه با شاخه‌هایی از درخت «سرو» يا «مورت» ، شیر و نان مخصوص « لووگ» كه روی پارچه‌ای ارغوانی چیده می‌شوند. هفت میوه و لرك ( آجیل ویژه‌ای از هفت خشکبار از جمله مغز گردو، پسته، مغز فندق، بادام، تخمه، توت خشک، انجیرخشک، نخودچی و …)، کاسه‌ای پر از آب و گلاب و سکه و برگ آویشن همراه با گل‌های بنفشه و نازبو (ریحان)، آینه، سرمه‌دان، ترازو، شیرینی و بوهای خوش همچون اسفند و عود و کُندر.
خلف تبریزی در «برهان قاطع» برای یكی از مقام‌ها و لحن‌های موسیقی سنتی ایران نام «موسیقی مهرگانی» را آورده است؛ که گمان می‌رود در دوران گذشته در جشن مهرگان موسیقی ویژه‌ای نواخته می‌شده که اکنون از آن آگاهی نداریم. همچنین در میان دوازده مقام نامبرده شده در كتاب «موسیقی كبیرِ» ابونصر فارابی، مقام یازدهم با نام «مهرگان» آمده است و نیز نظامی گنجوی در منظومه‌ی «خسرو و شیرین» نام بیست و یكمین لحن از سی لحن نامبردار شده را «مهرگانی» نوشته است.
این که این جشن بزرگ چه است چگونه برپا می شود و برای چیست چیزی است که نیاز به ساعتها مطالعه و سخن سرایی دارد نیاکان ما مردمانی بودند شاد و تندرست و دوست داشتند در این شادی همه مردم را چه در ایران یا کشورهای دیگر شریک نمایند هر کس بر سر سفره مهر آنها می رسید با شادی و خوشرویی پیشبازش می رفتند و اگر سستی و اشتباهی در کار بود به جای زمین زدن هموطنشان دست یاری به سویش دراز می کردند و او را بالا می بردند
عالیه نقیب الذاکرین

پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: ۱
برچسب ها:
دیدگاه ها
رنجبر بافقي چهارشنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۱ - ۷:۵۴ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

كاش مي شد اين جشنهاي باستاني را بيشتر معرفي مي كرديم
و جامعه شادتري داشتيم بدور ازغم واندوه
كمي طولان است خلاصه نوشته بشود خواننده بيشتري دارد

کلانتری سه شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۱ - ۱۰:۴۱ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

باسلام.ضمن تشکرازسرکارخانم نقیب الذاکرین که مطالب بسیار ارزشمند تاریخی ، اجتماعی و… راازطریق “بافق فردا”ونشریات مختلف ، ازجمله افق کویر ،دراختیارعلاقه مندان قرار میدهند ، ازایشان تقاضامندیم درباره ی تاریخ قصبه ی طیبه ی بافق ، رجال سیاسی ، شخصیتهای علمی ، شاعران ودیگرفرهیختگان این دیار، مطالبی مرقوم فرمایند.