پنج شنبه ۳۰ام دی ۱۳۹۵ ۰۳:۰۷:۴۷ بعد از ظهر

تغذیه تکمیلی در کودکان

کد خبر: 14783
تعداد بازدیدکننده: 135
تاریخ: ۱۵ بهمن ۱۳۹۱

نوزاد از لحظه تولد تا پایان ماه ششم ( ۱۸۰ روز اول ) تمامی نیازهای غذایی خود را از شیر مادر تامین می کند و به جز قطره  مولتی ویتامین یا A + D نیاز به مصرف  هیچ ماده غذایی  حتی آب  ندارد.

بعد از این دوران نیاز غذایی کودک به دلیل افزایش فعالیت و نیاز به انرژی با خوردن شیر مادر تامین نشده و لازم است تا در کنار شیر مادر  که تا پایان ۱۲ ماهگی همچنان غذای اصلی محسوب می شود  غذای کمکی نیز داده شود .

بهترین زمان شروع تغذیه کمکی

بهترین سن شروع غذای کمکی پس از پایان ماه ششم ( بعد از ۱۸۰ روز اول زندگی ) است چرا که :

شیر مادر در این سن به تنهایی قادر به تامین  نیازهای غذایی مورد نیاز کودک نیست زیرا شیر مادر در شش ماه دوم تنها نیمی از انرژی مورد  نیاز کودک را تامین می کند .

-دستگاه گوارش کودک در این سن آماده پذیرش غذای نیمه جامد خواهد بود .

-ذخیره برخی مواد مغذی مثل آهن در بدن کودک در ۶ ماهگی به حداقل می رسد .

-برخی از عوامل تکامل مثل دندان درآوردن ، قدرت نشستن و  گرفتن اشیاء با دست که همگی از شش ماهگی  به بعد پدید               می آید کودک را جهت پذیرش غذای کمکی آماده می کند.

خطرات زود شروع کردن غذای کمکی

-خطر ابتلا کودک به اسهال بیشتر می شود چرا که دستگاه گوارش کودک به طور کامل تکامل  نیافته و قادر به هضم و جذب کامل غذا نمی باشد .

-خطر بروز حساسیت در ماهها یا سالهای آینده کودک بیشتر می شود .

-غذای کمکی ممکن است جایگزین یک وعده شیر مادر شود این  مسئله می تواند موجب کاهش ترشح شیر و در نهایت منجر به کاهش رشد کودک شود .

خطرات دیر شروع کردن غذای کمکی

از آنجائیکه شیر مادر پس از شش ماهگی قادر به تامین نیازهای غذایی کودک نمی باشد دیر شروع کردن غذای کمکی می تواند منجر به کندی رشد و زمینه ای برای سوء تغذیه  کودک شود .

موجب بی علاقه شدن کودک به غذاهای جدید شده و تمایلی به استفاده از غذاهای جامد نشان ندهد.

نحوه شروع و ادامه تغذیه تکمیلی:

نحوه شروع صحیح غذای کمکی ضامن رشد مطلوب در کودک خواهد بود . مهمترین نکته ای که باید در نظر گرفت نوع ماده غذایی (که باید متناسب با سن کودک باشد ) و قوام لازم در غذاست .از آنجائیکه حجم معده کودک بسیار کوچک است باید ا زغذاهایی استفاده نمود که در حجم کم ، انرژی مورد نیاز او رابرآورده نماید در غیر اینصورت با وجود پر شدن معده و سیری کودک رشد او دچار افت خواهد شد .غذاهایی که در هفته های بعد ماه هفتم و هشتم می توان به غذای کودک اضافه کرد مطابق با جدول زیر است

ماه هفتم

هفته اول

فرنی آرد برنج

هفته دوم

شیر برنج یا حریره بادام+ فرنی آرد برنج

هفته سوم

پوره سبزی (سیب زمینی+هویج +نخود فرنگی)+ غذاهای قبلی

هفته چهارم

سوپ گوشت و سبزی + غذاهای قبلی

ماه هشتم

هفته پنجم

زرده تخم مرغ آب پز سفت شده + غذاهای قبلی

هفته ششم

سوپ دارای جوانه غلات و حبوبات + غذاهای قبلی

هفته هفتم

آب میوه + غذاهای قبلی

هفته هشتم

غذاهای سفت مثل نان + غذاهای قبلی

در مورد پوره سبزی ابتدا با یک نوع سبزی مثل هویج شروع و پس از آن هر سه روز یک نوع سبزی دیگر اضافه کنید .سبزیهای نشاسته ای مثل نخود سبز ، لوبیا سبز و کدو حلوایی به عنوان آخرین سبزیها به غذای کودک اضافه شوند.

در مورد زرده تخم مرغ پس از اینکه کاملا سفت شد آنرا از سفیده جدا کرده و روز اول به اندازه یک نخود در آب جوشیده یا شیر مادر ، نرم و سپس به کودک بدهید ظرف مدت ۱۰ روز مقدار آنرا به یک زرده کامل برسانید .

در مورد سوپ باید توجه داشت که غلظت آن مناسب باشد بطوری که بسیار آبکی نباشد و برای تنوع بخشیدن به غذای کودک می توان هرچند روز یکبار مواد تشکیل دهنده آن را تغییر داد

جهت قوام آمدن سوپ:

می توان از برنج ،سیب زمینی ،آرد گندم یا برنج ،رشته سوپ    ماکارونی استفاده کرد باید توجه داشت که همه مواد سوپ مورد مصرفکودک قرار گیرد .

غذاهای غیر مجاز برای کودک زیر یکسال:

۱- غذاهایی که احتمال بروز حساسیت را زیاد می کنند عبارتند از:

شیر گاو چرا که حاوی مواد آلرژی زاست . جوشاندن شیر در تهیه غذاهایی مثل فرنی مقداری از مواد آلرژی زائی  موجود را کمتر می کند .سفیده تخم مرغ ،عسل ،پنیر ، شکلات ،انواع توت ، کیوی ،آلبالو ،گیلاس،خربزه ،انواع مرکبات ،بادمجان ،سوسیس و کالباس ،فلفل  و   ادویه و …….

۲- غذاهایی که ممکن است موجب خفگی کودک شود :

دانه کشمش ،دانه انگور ،ذرت ،تکه های سوسیس ،آجیل ،تکه های سفت و خام سبزیهایی مثل هویج  ،دانه های نخود ،لوبیا و سایر حبوبات.

۳- غذاهایی که مشکلات دیگری ایجاد می کند :

قهوه و چای (موجب بیقراری می شود )، عسل (موجب مسمومیت میشود)،نوشابه های رنگی و گازدار( به کلیه ها آسیب می رسانند و یا موجب اختلالات گوارشی می شوند

 ، نمک (موجب تغییر ذائقه و زمینه ای برای بیماریهای قلبی- عروقی و فشار خون میشود )،اسفناج و کلم ( ممانعت از جذب آهن وید )

مقوی کردن غذای کودک:

منظور از مقوی کردن غذا ، افزایش میزان انرژی غذا است که می توان با اضافه کردن یک قاشق مرباخوری کره یا یک قاشق غذاخوری روغن مایع به هر وعده غذای کودک اینکار را انجام داد .همچنین می توان با اضافه کردن مقداری آرد  گندم یا برنج و  یا عصاره استخوان به غذاهایی مثل سوپ نیز غذا را مقوی کرد.

مغذی کردن غذا خود به دوصورت کلی است :

۱- افزایش پروتئین غذای کودک که با افزودن گوشت ، انواع حبوبات ، زرده تخم مرغ بسته به سن کودک انجام می گیرد .

۲- افزایش ویتامینها و املاح غذای کودک مانند افزودن انواع سبزیجات برگ سبز (مثل جعفری و گشنیز) یا سبزیجات زرد و نارنجی (مثل کدو تنبل و هویج )

چگونه یک برنامه غذایی مناسب برای کودک تنظیم کنیم؟

به گونه ای برنامه ریزی کنیم که کودک ما روزانه از ۵وعده غذایی (شامل سه وعده اصلی و دو میان وعده ) مقوی و مغذی استفاده نماید :  صبحانه یکی از وعده های غذایی اصلی می باشد خوردن صبحانه یکی از مهمترین عادات غذایی است که در ابتدای کودکی شکل می گیرد.قسمتی از انرژی کودک از صبحانه تامین می شود .دادن شام در ابتدای شب به کودک و خوابیدن او در ساعت معینی از شب می تواند به تحریک اشتهای اوبرای خوردن صبحانه کمک کند .گذاشتن وقت کافی برای خوردن صبحانه ۱۵-۳۰ دقیقه از اهمیت زیادی برخوردار است .

میان وعده از جمله مهمترین وعده های غذایی کودک می باشد :زیرا

–         یک سوم انرژی روزانه کودکان باید از میان وعده ها  ( صبح و بعد ازظهر )تامین می شود .

–         انتخاب مواد غذایی مغذی و پرانرژی می تواند پاسخگوی بخشی از تغذیه طبیعی کودکان باشد .

–         مصرف مواد غذایی در فاصله هر ۴-۶ ساعت برای نگهداری غلظت قند خون کودک درحد طبیعی ضروری است .

–         مصرف موادی چون چیپس ،پفک و سایر تنقلات کم ارزش نمی تواند نیازهای غذایی کودک را تامین کند .

نکات مهم در تغذیه سال دوم زندگی

ادامه تغذیه با شیر مادر همچنان مورد تاکید است .شیر مادر بعد از صرف غذای کودک داده شود .دفعات تغذیه به غیر از شیر مادر ۵باردرروزاست .هنوز باید در غذاتغییراتی داد تا هضم آن آسانتر باشد زیرا ممکن است اگر غذا یک باره و به صورت آنچه که در سفره خانوار است به کودک داده شود هضم غذا برای او مشکل باشد .نیاز کودک به کلسیم و پروتئین توسط شیر مادر و مقداری ماست پاستوریزه که در روز می خورد تامین می شود.سفیده تخم مرغ کم کم به همان صورت که در مورد زرده تخم مرغ شروع شده بود بصورت کاملا پخته و سفت شده شروع و به تدریج به یک سفیده کامل می رسدو میتوان یک روز در میان یک تخم مرغ کامل به کودک داد.کودک فعالانه در غذا خوردن دخالت داشته باشد و خود ، غذا را با دست یا قاشق کوچک بردارد و به دهان ببرد.

بعد از یک سالگی زمان انتقال از غذاهای مخصوص کودک به غدای سفره خانواده است .حبوبات از مواد غذایی دارای پروتئین ،کربوهیدرات و املاح است و در سال دوم بتدریج بر تنوع حبوبات مصرفی افزوده که می توان به صورت کاملا پخته شده همراه با سیب زمینی و روغن یا کره ترجیحا روغن زیتون به کودک داد.

باید توجه داشت که هنوز هم معده کودک کوچک است و نباید آنرا با مقدار زیاد آبمیوه یا خود میوه پر کرد.

در طول سال دوم ، مصرف ویتامینهای AوDوقطره آهن باید ادامه داشته باشد .

در اواخر سال دوم احساس استقلال کودک بیشتر شده ، خودش غذا می خورد و از همه غذاهای سفره با دلخواه انتخاب می نماید مادران در این مرحله از زندگی باید به مصرف مواد غذایی کافی و پر انرژی که برای رشد کودک لازم است توجه نمایند.

منبع: نیازهای غذایی شیرخواران و دستور تهیه غذای کمکی  وزارت بهداشت و درمان

طیبه عسکری