چهارشنبه ۹ام مهر ۱۳۹۳ ۰۵:۴۴:۲۸ بعد از ظهر
اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ‏ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلی‏ ابآئِهِ، فی هذِهِ السَّاعَةِ، وَفی‏ كُلِّ ساعَةٍ، وَلِيّاً وَحافِظاً، وَقآئِداً وَناصِراً، وَدَليلاً وَعَيْناً، حَتّی‏ تُسْكِنَهُ اَرْضَكَ طَوْعاً، وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً     الّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَعَجِّل فَرَجَهُم

روشهای تولید فولاد خام

کد خبر: 931
تعداد بازدیدکننده: 202
تاریخ: ۱۵ بهمن ۱۳۹۰

 

با توجه به تنوع موارد استفاده فولاد در دنیا و گسترده شدن دایره مصرف فولاد با پیشرفت تکنولوژی، تولید فولاد و نیز همگام با پیشرفت تکنولوژی تغییرات بسیاری داشته است، که در پی این تغییرات تولیدکنندگان سعی در بالا بردن بهره‌وری و استفاده از انرژی و سوخت‌های ارزان‌تر با توجه به محیط جغرافیایی خود کرده‌اند.

 

روش‌های تولید فولاد خام

امروزه فن‌آوری‌های مورد استفاده در تولید محصولات فولادی در مراحل بعد از به دست آوردن فولاد مذاب یعنی ریخته‌گری و نورد، کم و بیش یکسان است. اما برای به دست آوردن فولاد مذاب یا خام، از فن‌آوری‌های مختلفی می‌توان استفاده کرد.

به طور کلی فولاد خام از دو روش زیر تولید می‌گردد:

 ۱- تهیه‌ آهن خام یا چدن مذاب در کوره بلند (BF) و تولید فولاد در کانورترهای اکسیژنی، نظیر ذوب‌آهن اصفهان.

 ۲- احیای مستقیم سنگ‌آهن (DR) و ذوب آهن‌اسفنجی (DRI) و قراضه (Scrap) در کوره‌های الکتریکی از قبیل قوس الکتریکی (EAF) نظیر فولاد خوزستان یا القایی (IMF)، نظیر مجتمع فولاد جنوب.

لازم به ذکر است که تولید فولاد از روش‌های دیگری نظیر روش کوره باز (Open Heart) نیز انجام می‌گیرد که با توجه به حجم تولید بسیار محدود آن در جهان، که طبق آمار World Steel حدود ۵/۲‌درصد از کل تولید فولاد جهان در سال ۲۰۰۷ بوده است و کاهش پیوسته‌ تولید از این روش، در اینجا مورد بررسی قرار نمی‌گیرد.

در روش اول که شیوه سنتی تولید است، از احیای غیرمستقیم آهن استفاده گردیده، سنگ‌آهن دانه درشت و سنگ آهن پس از فرآوری و تبدیل به آگلومره به همراه آهک و کک وارد کوره بلند شده ، آهن خام یا چدن مذاب (Pig Iron) به دست می‌آید . در مرحله‌ بعد آهن خام در یک کانورتر به فولاد مذاب تبدیل گردیده، کربن و ناخالصی‌های دیگر آن به کمک اکسیژن خارج و فولاد خام (Crude Steel) تولید می‌گردد.

روش دوم تولید فولاد، استفاده از کوره‌های الکتریکی و ذوب مجدد قراضه‌ آهن و فولاد می‌باشد. به دلیل کمبود منابع قراضه در جهان و نیز رشد فزاینده‌ قیمت آن در طول سال‌های گذشته، در این روش می‌توان به همراه‌ قراضه از آهن اسفنجی نیز برای ذوب در کوره استفاده نمود.
آهن اسفنجی

آهن اسفنجی محصول عملیات احیای مستقیم سنگ‌آهن است که دارای عیار بالای آهن بوده، جایگزین مناسبی برای قراضه جهت ذوب است. تولید آهن اسفنجی از سنگ‌آهن، عموما به دو روش گازی (Gas Based) یا استفاده از زغال‌سنگ (Coal Based)، برای احیای آهن صورت می‌پذیرد. معمولا در کشورهایی که دارای ذخایر گاز هستند، از روش گازی استفاده می‌گردد. در ایران نیز به طور مثال، فولاد خوزستان و فولاد مبارکه از گاز به عنوان ماده‌ احیا کننده استفاده می‌کنند. شناخته‌شده‌ترین روش‌های احیای مستقیم گازی روش‌های میدرکس و HYL هستند. شرکت MMTE ایران و نیز شرکت ایریتک دارای لیسانس ساخت کارخانه‌های احیای مستقیم (از کوبه استیل ژاپن) با تکنولوژی میدرکس هستند(میدرکس تکنولوژی اصالتاً آمریکایی می باشد ).

 ۳/۶۶‌درصد فولاد خام جهان به کمک روش کوره بلند و ۲/۳۱‌درصد آن نیز به روش احیای مستقیم و استفاده از کوره‌های الکتریکی تولید می‌گردد. با وجود آنکه بیش‌تر تولید فولاد خام در جهان به وسیله روش کوره بلند تولید می‌شود، اما موارد ذیل استفاده از روش احیای مستقیم و کوره‌های الکتریکی را، مخصوصا در ایران، توجیه‌پذیرتر می‌کنند :

- با توجه به استفاده از قراضه‌ آهن، این روش سریع‌تر است.

-هزینه‌ راه‌اندازی یک واحد کوره بلند نسبت به یک واحد احیای مستقیم و کوره الکتریکی در ظرفیت‌های متناظر، بالاتر است. به طور مثال در محاسبات شرکت ملی فولاد، میزان سرمایه‌گذاری مورد نیاز، به ازای تولید هر تن فولاد با توجه به مفروضات ذیل انجام می‌گیرد:
کوره بلند (شامل کک سازی، آگلومراسیون، کوره بلند، کانورتر و ریخته‌گری مداوم شمش) ۵۱۰ دلار

روش دیگر (شامل گندله‌سازی، احیای مستقیم، کوره قوس الکتریکی و ریخته‌گری مداوم شمش) ۴۳۰ دلار

- کک متالورژیکی که یکی از مواد اولیه مورد نیاز کوره‌های بلند است، از زغال‌سنگ کک شو به دست می‌آید که منابع آن در ایران محدود است. همچنین این ماده عمدتا وارداتی و گران‌قیمت است. برای تولید هر تن آهن خام به روش کوره بلند، طبق استانداردهای جهانی به حداقل ۵/۱ تن سنگ آهن و ۴۵۰ کیلوگرم کک متالورژیکی نیاز بوده که گاهی این مقدار تا ۳ تن سنگ آهن و ۱۰۰۰ کیلوگرم کک هم افزایش می‌یابد. در نتیجه با توجه به آنکه می‌توان از گاز به عنوان ماده احیاکننده در روش احیای مستقیم استفاده نمود و با وجود منابع عظیم گاز در ایران، عملا روش کوره بلند مزیت خود را از دست می‌دهد.

- روش کوره بلند محدودیت‌های زیست‌محیطی بیشتری نسبت به روش احیای مستقیم دارد.

- آهن اسفنجی عیار بالاتری نسبت به آهن خام دارد.

- کوره بلند در ظرفیت‌های بالا (حداقل یک و نیم میلیون تن در سال) دارای توجیه اقتصادی بیش‌تری است، در حالی‌که از روش احیای مستقیم می‌توان در واحدهای کوچک فولادسازی نیز با توجیه اقتصادی مناسب استفاده کرد.

- آهن‌اسفنجی را می‌توان به صورت آهن گرم کلوخه شده (HBI) درآورده، به سهولت حمل یا ذخیره کرد. در صورتیکه که حمل آگلومره که خوراک کوره بلند است سخت تر می باشد .

- در فرآیند احیای مستقیم می‌توان از گازطبیعی بدون حذف ناخالصی‌های آن استفاده کرد.

در عین حال شرکت‌های ذوب‌آهن اصفهان، فولاد میبد، فولاد زاگرس، ذوب‌آهن غرب کشور و فولاد زرند طبق برنامه‌ چهارم توسعه، در مجموع حدود ۵ میلیون تن فولاد، از طریق روش کوره بلند تولید خواهند کرد که با توجه به پتانسیل‌های موجود در کشور، به نظر کافی می‌آیند.

توجیه تولید آهن‌اسفنجی در ایران

با توجه به آن‌چه گفته شد، در ایران تولید فولاد از طریق آهن‌اسفنجی توجیه مناسب‌تری داشته، لذا به بررسی بیشتر آن می‌پردازیم. لازم به ذکر است تولید فولاد از طریق احیای مستقیم و کوره‌های الکتریکی در راستای سیاست‌های شرکت ملی فولاد و وزارت صنایع نیز بوده است. بر این اساس، با استفاده از آمار، به بررسی وضعیت آهن‌اسفنجی در جهان و کشورهای پیش‌رو در این زمینه می‌پردازیم. بر اساس اطلاعات World Steel، هندوستان بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ آهن اسفنجی در دنیا می‌باشد. این کشور از مجموع تولید ۹/۶۴ میلیون تن آهن اسفنجی دنیا در سال ۲۰۰۷، حدود ۱/۱۸ میلیون تن یعنی حدود ۲۸‌درصد از کل تولید را به خود اختصاص داده است. ونزوئلا با ۱۲‌درصد، ایران با حدود ۵/۱۱‌درصد (۵/۷ میلیون تن در سال) و مکزیک با حدود ۱۰‌درصد در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. حدود ۸۰‌درصد آهن اسفنجی جهان در کشورهای مذکور به علاوه عربستان سعودی، ترینیداد، روسیه و مصر تولید می‌شود. دلیل اصلی آمار بالای تولید آهن‌اسفنجی در چند کشور محدود، به ذخایر گاز و زغال‌سنگ (حرارتی)، به عنوان عوامل اصلی جهت تولید انرژی مورد نیاز فرآیند احیای مستقیم مربوط می‌شود.در کشور هند، حدود ۷۰‌درصد تولید آهن اسفنجی با استفاده از زغال‌سنگ (حرارتی یا کک نشو) و حدود ۳۰‌درصد با استفاده از گاز (در ۷ کارخانه) تولید می‌گردد. روش‌های استفاده از زغال‌سنگ در فرآیند احیای مستقیم در هند متنوع می باشد .

 تعداد کارخانه‌های بزرگ تولیدکننده آهن‌اسفنجی با کمک زغال‌سنگ در هند حدود ۵۵ کارخانه و تعداد کارخانه‌های کوچک که هرکدام بین ۱۰ هزار تا ۳۰ هزار تن در سال تولید دارند، بیش از ۳۰۰ کارخانه تخمین زده می‌شود. همچنین در کشور ونزوئلا آمار تولید آهن‌اسفنجی نشان می‌دهد تنها ۵‌درصد از کل تولید این کشور با استفاده از زغال‌سنگ به دست می‌آید و ۹۵‌درصد تولید بر روش‌هایی مبتنی است که از گاز طبیعی استفاده می‌کنند.همچنین با بررسی کشور مکزیک، که دارای ذخایر عظیم گاز بوده و پس از ونزوئلا و ایالات متحده سومین دارنده ذخایر اثبات شده نفت و گاز در نیمکره غربی است، به این نتیجه می‌رسیم که در این کشور آهن‌اسفنجی به طور ۱۰۰‌درصد با استفاده از روش گازی تولید می‌شود.

با وجود آن‌که تولید آهن‌اسفنجی در سال‌های اخیر، به کمک زغال‌سنگ در هندوستان توسعه یافته است، اما موارد زیر احتمالا مسیر گسترش استفاده از این فرآیند را تغییر خواهد داد:

-استفاده از زغال‌سنگ در جایی مقرون به صرفه است که گازطبیعی در اختیار نباشد و ذخایر زغال‌سنگ قابل استحصال باشند.
-با توجه به آن‌که معادن زغال‌سنگ هرساله هزینه‌های بیشتری برای استحصال طلب می‌کند، توجیه اقتصادی استفاده از آن در آینده‌ زیر سؤال خواهد رفت.

-تولید آهن‌اسفنجی به کمک زغال‌سنگ سهم زیادی در آلودگی محیط زیست و انتشار گازهای گلخانه‌ای خواهد داشت. این موضوع دولت هند را نیز بر آن داشته تا کنترل بیشتری بر این صنعت داشته باشد. با توجه به آن‌چه گفته شد، دولت هند سیاست‌های گسترده‌ای را در جهت توسعه‌ استفاده از گازطبیعی دنبال می‌کند، و از طرفی جهت جلوگیری از آسیب به محیط زیست بر قوانین سخت‌گیرانه خواهد افزود. چنین به نظر می‌رسد که سرعت گسترش استفاده از روش زغال‌سنگ، در آینده کند شده و در هند نیز، این صنعت جای خود را به روش گازی خواهد داد .

لازم به ذکر است معادن سنگ آهن با توجه به نوع معدن سه محصول عمده تولید می کند .سنگ آهن دانه بندی ریزدانه (Fine) و درشت دانه (Lump) و کنسانتره آهن .

سنگ آهن ریز دانه و درشت دانه تبدیل به آگلومره شده(کلوخه ای شکل) و قابلیت شارژ در کوره بلند را خواهد داشت . با توجه به اینکه شارژ آهنی در کوره بلند از بالای کوره صورت می پذیرد در صورت تولید بیش از حد معینی گرد و غبار ،کوره کارایی خود را از دست می دهد لذا نمی توان سنگ آهن ریز دانه تزریق کرد لذا می بایست حتماً به گلوخه ی همان آگلومره تبدیل شود  .

کنسانتره تولید شده که ابعاد میکرونی دارد در واحد های گندله سازی به گندله (محصولی فندوقی شکل) تبدیل شده وبا شارژ در کوره احیای مستقیم به آهن اسفنجی تبدیل می شود .آهن اسفنجی تولید شده به واحد فولادسازی منتقل شده در آنجا در کوره های الکتریکی به همراه درصدی آهن قراضه ذوب شده و در قسمت ریخته گری مداوم به شمش فولادی(بیلت ، بلوم یا تختال ) تبدیل می شود  .

شمش تولید شده در واحدهای نورد به محصولاتی مثل تیر آهن ، ورق  و … تبدیل می شود .

نظر به اینکه واحدهای نورد نیاز به سرمایه گذاری خیلی کلان ندارد و امکان ساخت توسط بخش خصوصی دارد دولت نهم تصمیم گرفت ۸ طرح فولادی که نیازمند سرمایه گذاری بیش از ۳۰۰ میلیارد برای هریک می باشد در کشور بسازد .

با توجه به منابع عظیم آهن در بافق ، یکی از ۸ طرح فولادی در این شهر کلید خورد (بلوک معدنی بافق با ذخیره یک و هفت دهم میلیارد تن سنگ آهن یک سوم ذخیره آهن ایران را به خود اختصاص داده است ) .

طرح فولاد بافق شامل یک واحد احیای مستقیم به روش میدرکس با ظرفیت ۸۰۰ هزار تن و واحد فولادسازی با ظرفیت یک میلیون تن در سال بوده که پیمانکاران واحد احیای مستقیم آن کنسرسیوم قائم رضا و MMTE (قبل از واگذاری به بخش خصوصی)  که کار مهندسی با MMTE و کار تامین تجهیزات و ساخت با شرکت قائم رضا بود .

پیمانکاران واحد فولادسازی کنسرسیوم تام ایران خودرو ، ایرانخودرو سازه و فوکس آلمان بوده که به مرحمت بخش خصوصی و واگذاری بدون کارشناسی طرح فولاد بافق به دلایلی این طرح در حال حاضر تعطیل شده و نیروی انسانی مشغول به کار از حدود ۳۰۰ نفر قبل از واگذاری به تعدادی نگهبان و تعدادی دیگر (کمتر از انگشتان دست) تقلیل یافته است .

نکته آخر اینکه طرح فولاد بافق مقرون به صرفه ترین طرح در بین ۸ طرح فولاد استانی بود ولی به دلیل عدم حمایت (شاید ناتوانی) مسئولین به خصوص نماینده محترم مردم در مجلس به صورتی بسیار غیر کارشناسی به شخصی که اصلا صلاحیت این پروژه عظیم را نداشت واگذار شد .

خریدار طرح دلال آهن بوده و به نظر می رسد با تولید و ساخت پروژه بسیار بیگانه است .

در آینده مطالبی در باره میدرکس و احیای مستقیم فولاد خواهم نوشت .

حمیدرضا رنجبربافقی

ایمیل:hr_ranjbar@yahoo.com

۶ نظر

  1. علی ف says:

    با سلام..خیلی مطلب جالبی بود …تشکر

  2. شهروند says:

    با سلام… باید به اطلاع مدیر سایت بافق فردا برسانم.. لطفا این پست را در سایت خود قرار دهید…یک جوان بافقی به نام ع-ف- که چندین وبلاگ بافقی را هک کرده بود چند روز است که از خانهشان به یزد انتقال پیدا کرده است… از برادران عزیز بافقی خواهشمند پیگیر این مسئله باشند…

  3. سلام خسته نباشید.
    سایتتون عالی بودکار من روراانداخت فقط من دانشجوی رشته مکانیک ماشینهای کشاورزی هستم ومیخواهم برای کارشناسی به مکانیک جامدات بروم آیارشته خودم بهتر است یامکانیک جامدات لطفاراهنمایی ام کنید.باتشکرازشما

  4. تابان says:

    باسلام لازم به توضیح میباشد باتوجه به طرحهای هدفمندی وگران شدن گاز دیگر تولید فولاد به روش احیا مقرون به صرفه نیست

  5. تابان says:

    باسلام وتشکر از ارایه مطالب فنی ضروری است قبل از اینکه به سرمایه گذار حمله شود تحقیقی نسبت به دلایل تعطیلی کارخانه از عدم هماهنگی شرکت ملی فولاد سیوال شود ولی تاانجا که من اطلاع دارم مسایل درحال حل شدن است

  6. rasool says:

    شیوه خرید سهام ذوب اهن زرند+سرمایه گذاری در زرندذوب اهن وفولادی سیمانی

نظرتان را بنویسید