سه شنبه ۹ام خرداد ۱۳۹۶ ۱۰:۲۰:۰۰ قبل از ظهر

«مهرگان» : جشن بزرگ مهرورزی ایرانیان

کد خبر: 9421
تعداد بازدیدکننده: 168
تاریخ: ۱۲ مهر ۱۳۹۱

ایرانیان از گذشته های بسیار دور مهر و مهرورزی را می ستودند و در بالندگی آن کوشا بودند یاری به یکدیگر ، دوری از دشمنی و حسادت به همنوع ، برچیدن فقر و ناداری از مردم خویش و بسیاری از کارهای پسندیده ای که خوشایند دادار یکتاست  چیزی بود که مردم ایران زمین دوست داشتند و در مهرماه در کنار برپایی جشن بزرگ مهرگان باشادی و نیکی دست یکدیگر را می فشردند و دوشادوش هم به یاری ستمدیدگان می شتافتند و در همه جا شادی و دوستی را پراکنده می نمودند. ۱۰ مهرماه را امروزه ایرانیان جشن می گیرند و نماد این روز بزرگ تا ۲۰ مهرماه ادامه دارد
مژده یارا که مهرگان آمد
جشن پیوند عاشقان آمد
فصل احساس‌های آبی شد
عید دل‌های مهربان آمد
مهرگان است، روز مهر و امید
روز لبخند دختر خورشید
روز روشن روانی و بهروزی
روزگار جوانی جاوید
مهرگان است، روز بیداری
روز آگاهی است و هشیاری
روز اندیشه‌های بالنده
روز افکار جاودان جاری
     جشن مهرگان از جشن‌های باستانی، استوره‌ای و فصلی به‌شمار می‌رود در گاهشماری ایران باستان، در هر ماه، با یکی شدن نام روز و ماه، جشنی بر پا می شد‏؛ مهر روز از مهر ماه: مهرگان.تا آن جا که بن ‌نوشت‌های موجود نشان می‌دهند، این جشن دست کم از زمان فریدون پیشدادی آغاز شده است که شاهنامه‌ی فردوسی به روشنی به پیدایش این جشن در دوران پادشاهی فریدون اشاره کرده است.
ایرانیان باستان درباره «مهرگان»، چهار باور داشتند:
نخست:  در این روز خداوند به کالبد «مشی » و « مشیانه» روان دمیده است. (آدم و حوا)
دوم: مردمی که از ستم ضحاک ماردوش به ستوه آمده بودند، در این روز به رهبری کاوه آهنگر بر او شوریده و او را در کوه دماوند در بند کردند.
سوم: جشن کشاورزی و هنگام برداشت و به انبار سپاری پایان تابستان.
چهارم: اردشیر بابکان در این روز فرخنده دیهیم خورشید نشان بر سر نهاده است.
درروزگار پیشین، این جشن بزرگ شش روزه بوده است؛ از مهرایزد تا رام ایزد. روز آغاز را «مهرگان عامه» و روز پایان را «مهرگان خاصه» می گفته اند. به گفته بیهقی تا پایان فرمانروایی غزنویان این جشن ملی و رسمی بوده وبا شکوه هر چه تمام برگزار می‌شده است. چنانکه گویند شکوهش با نوروز برابری می‌کرده و گستره‌ی آن به سبب پیوندش با آیین مهر و میترا از خاور تا باختر را درمی نوردیده.
به خیال، اگربتوان از استوره‌ی کاوه آهنگر که درفش دادخواهی و ستم‌ستیزی ایرانیان است، چشم‌پوشی کرد ویا حتا پیوند مهرگان با «میترا» و «مهر» را هم که نشان از پیشینه‌ی این جشن کهن دارد، نادیده گرفت، همزمانی آغاز فصل برداشت کشاورزان با مهرگان ، بر مردمی‌بودن این جشن کهن گواه است، و از سوی دیگر مهرگان آغاز اعتدال پاییزی را نوید می‌دهد، همان گونه که نوروز پیام‌رسان اعتدال بهاری است، این دو جشن کهن را همانند دو روی سکه‌ی فرهنگ ایران می‌انگارند.
خوان یا سفره مهرگانی نیز همچون هفت سین نوروز و دیگر سفره‌های جشن‌های ایرانی، هفت‌چینی از میوه‌ها و خوراکی‌هاست، همراه با شاخه‌هایی از درخت «سرو» یا «مورت» ، شیر و نان مخصوص « لووگ» که روی پارچه‌ای ارغوانی چیده می‌شوند. هفت میوه و لرک ( آجیل ویژه‌ای از هفت خشکبار از جمله مغز گردو، پسته، مغز فندق، بادام، تخمه، توت خشک، انجیرخشک، نخودچی و …)، کاسه‌ای پر از آب و گلاب و سکه و برگ آویشن همراه با گل‌های بنفشه و نازبو (ریحان)، آینه، سرمه‌دان، ترازو، شیرینی و بوهای خوش همچون اسفند و عود و کُندر.
خلف تبریزی در «برهان قاطع» برای یکی از مقام‌ها و لحن‌های موسیقی سنتی ایران نام «موسیقی مهرگانی» را آورده است؛ که گمان می‌رود در دوران گذشته در جشن مهرگان موسیقی ویژه‌ای نواخته می‌شده که اکنون از آن آگاهی نداریم. همچنین در میان دوازده مقام نامبرده شده در کتاب «موسیقی کبیرِ» ابونصر فارابی، مقام یازدهم با نام «مهرگان» آمده است و نیز نظامی گنجوی در منظومه‌ی «خسرو و شیرین» نام بیست و یکمین لحن از سی لحن نامبردار شده را «مهرگانی» نوشته است.
این که این جشن بزرگ چه است چگونه برپا می شود و برای چیست چیزی است که نیاز به ساعتها مطالعه و سخن سرایی دارد نیاکان ما مردمانی بودند شاد و تندرست و دوست داشتند در این شادی همه مردم را چه در ایران یا کشورهای دیگر شریک نمایند هر کس بر سر سفره مهر آنها می رسید با شادی و خوشرویی پیشبازش می رفتند و اگر سستی و اشتباهی در کار بود به جای زمین زدن هموطنشان دست یاری به سویش دراز می کردند و او را بالا می بردند
عالیه نقیب الذاکرین

۲ نظر

  1. رنجبر بافقي می‌گه:

    کاش می شد این جشنهای باستانی را بیشتر معرفی می کردیم
    و جامعه شادتری داشتیم بدور ازغم واندوه
    کمی طولان است خلاصه نوشته بشود خواننده بیشتری دارد

  2. کلانتری می‌گه:

    باسلام.ضمن تشکرازسرکارخانم نقیب الذاکرین که مطالب بسیار ارزشمند تاریخی ، اجتماعی و… راازطریق “بافق فردا”ونشریات مختلف ، ازجمله افق کویر ،دراختیارعلاقه مندان قرار میدهند ، ازایشان تقاضامندیم درباره ی تاریخ قصبه ی طیبه ی بافق ، رجال سیاسی ، شخصیتهای علمی ، شاعران ودیگرفرهیختگان این دیار، مطالبی مرقوم فرمایند.