جمعه ۴ام فروردین ۱۳۹۶ ۰۸:۴۶:۵۴ قبل از ظهر

با راه‌اندازی راه ارتباطی بافق – بیرجند، سرمایه‌گذاران می‌توانند تجارت منطقه را متحول کنند

کد خبر: 20831
تعداد بازدیدکننده: 103
تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۳۹۲

اقتصادایران آنلاین – فهمیه اکبری صحت: اقتصاد بیرجند، برای سال‌های متمادی به فعالیت‌های محدود و مبادلات نه‌چندان گسترده بازار بیرجند وابسته بود. فرش، محصولات دامی، کالاهای کشاورزی و اقلامی مانند زرشک، زعفران و عناب عمده کالاهای تجاری در مبادلات بازار بیرجند محسوب می‌شدند، اما با کم‌رنگ شدن نقش سنتی بازار، کالاهای شناسنامه‌دار بیرجند مثل فرش و برخی انواع صنایع دستی به سمت فروش فله و فرآوری نشده حرکت کردند، محصولات باغی و کشاورزی مهم منطقه، مثل زعفران، زرشک و عناب نیز متناسب با ساختارهای تجاری و تولیدی بازارهای هدف تغییر نکردند که همه این عوامل دست در دست هم باعث شد تا سهم ناچیز اقتصاد شهری بیرجند در کشور از آنچه که بود نیز کم‌رنگ‌تر شود. اما با گسترش محصولات تولیدی و حضور کالاهای بیرجندی در بازارهای داخلی و خارجی نشانه‌هایی از پیشرفت اقتصادی در این منطقه ظهور کرد.

بیرجند در مسیر توسعه باید چهار گام اصلی بردارد. اولین گام در این مسیر، راه‌اندازی مرز به صورت کامل و استقرار گمرک در آن است. استان خراسان‌جنوبی حدود ۱۴۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور افغانستان دارد که متاسفانه این مرز محل مناسبی برای تاخت‌و‌تاز قاچاقچیان به شمار می‌رود. دومین گام در مسیر توسعه بیرجند، ایجاد پایانه‌ها یا روستاهای باربری است که در حال حاضر هماهنگی خاصی بین مناطق ویژه و پایانه‌های بیرجند وجود ندارد.

ایجاد پایانه‌های صنعتی سومین گام در مسیر توسعه‌ای بیرجند به شمار می‌رود. پایانه‌های صنعتی کالاها را مستقیم از بندر وارد می‌کنند و سپس به پایانه‌های شهری و مرز انتقال می‌دهند. راه ارتباطی بیرجند به بافق نیز یک گام مهم در مسیر توسعه‌ای بیرجند است که پس از رونق گرفتن بافق، پایانه ویژه بیرجند نیز رونق می‌گیرد. با راه‌اندازی راه ارتباطی بافق – بیرجند، سرمایه‌گذاران می‌توانند تجارت منطقه را متحول کنند. اما در میان مشکلات و ناهمواری‌های موجود در استان خراسان جنوبی، موضوع منطقه ویژه اقتصادی مطرح شد. هر چند این طرح، در نگاه درازمدت مطلوب است اما در صورتی که منطقه ویژه اقتصادی بیرجند، اولین گام در مسیر توسعه‌ای استان باشد، قطعا با رکود مواجه خواهد بود چرا که شرط رونق این منطقه در درجه اول پیمودن گام‌های اولیه است.

در اولین دوره سفر رئیس‌جمهور و هیات دولت به استان خراسان جنوبی، طرح ایجاد منطقه ویژه اقتصادی بیرجند مطرح شد و به تصویب هیات وزیران رسید. در تاریخ هفتم تیرماه ۱۳۸۹ این طرح توسط مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ ۱۴ مهر ۱۳۸۹ به تایید شورای نگهبان رسید. طرح یاد شده در یازدهم آذرماه سال ۸۹ توسط رئیس‌جمهور جهت اجرا به استانداری خراسان جنوبی ابلاغ شد.

طرح احداث منطقه ویژه اقتصادی بیرجند با هدف جذب سرمایه‌های خارجی و داخلی، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید و ارتقای سطح اشتغال در استان خراسان جنوبی تصویب شد. کاهش‌ هزینه‌های تولید به منظور ورود به بازارهای رقابتی جهانی، ایجاد عرصه فعالیت‌های تولیدی و تجاری جهت افزایش صادرات کالا و ارائه بهینه خدمات برای حضور فعال در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی، اجرای سیاست‌های توسعه منطقه‌ای و ایجاد قطب‌های اقتصادی و صنعتی از سایر هدف‌های این طرح بود. راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی بیرجند همچنین هدف‌هایی چون ارتقای سطح تکنولوژی و بهره‌گیری از فن‌آْوری‌های برتر و نوین اقتصادی، فراهم کردن زمینه استراتژی نوین برای توسعه و گسترش منطقه به منظور افزایش تولید و صادرات و پردازش کالا یا ایجاد تغییرات در آن برای تحصیل ارزش افزوده با استفاده از امکانات بالقوه را دنبال می‌کند. منطقه ویژه اقتصادی بیرجند در دو قطعه که یکی از آنها در زمینی به مساحت ۴۵۵ هکتار در فاصله ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهر بیرجند در نزدیکی فرودگاه بین‌المللی قرار دارد و دیگری در زمینی به مساحت ۱۶۰ هکتار در مرز ایران و افغانستان طرح‌ریزی شده است. این پروژه با محوریت فعالیت در زمینه سنگ‌های معدنی و صنایع وابسته برنامه‌ریزی شده است.

پس از گذشت دو سال از ابلاغیه رئیس‌جمهور مبنی بر احداث منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند رحیمی معاون اول رئیس‌جمهور در ۱۸ اردیبهشت ۹۱ در مراسم کلنگ‌زنی، پروژه را به ثمر رساند. رحیمی در این مراسم مزایای مهم سرمایه‌گذاری در منطقه ویژه اقتصادی بیرجند را علاوه بر مشوق‌های سرمایه‌گذاری در مناطق ویژه اقتصادی، فراهم بودن زمین، آب و برق راه‌های ارتباطی‌، زمینی، فرودگاه بین‌المللی و زیرساخت‌های مخابراتی و‌آی‌تی، در دسترس بودن شبکه گاز طبیعی، کوتاه بودن سیکل اداری و رسیدگی به امور اداری متقاضیان سرمایه‌گذاری و صدور مجوزهای لازم در کمترین زمان، وجود قوانین و مقررات خاص حمایتی دولت در استان خراسان جنوبی، توجه ویژه به عنوان یکی از امن‌ترین و موجه‌ترین مناطق کشور برای سرمایه‌گذاری، وجود ۱۴ دانشگاه معتبر و مختلف دولتی و غیر دولتی و پنج مرکزآموزش عالی با سابقه طولانی و برخورداری از استادان و هیات علمی مجرب در رشته‌های مختلف فنی و مهندسی علوم پایه، علوم انسانی، پزشکی و هنر و فراوانی نیروهای انسانی (ماهر و دانشگاهی) برای گروه‌های مختلف صنعتی بر شمرد. با ایجاد منطقه ویژه اقتصادی، شرایط رقابت برای رشد و توسعه صنایع داخلی ایجاد می‌شود که به افزایش کیفیت کالاهای تولید شده و توسعه بازارهای رقابتی در زمینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری منجر می‌شود. ایجاد منطقه ویژه اقتصادی در اشتغالزایی و افزایش نیروی انسانی متخصص نقش مهمی دارد، تنظیم بازار کالا و ارائه خدمات عمومی و همچنین تسریع در انجام امور زیربنایی مرتبط با رشد و توسعه اقتصادی ارمغان دیگر راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی است. در حالی‌که منطقه دارای ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه معادن سنگ و کشاورزی (زعفران، پسته، چغندرقند) است و می‌تواند مورد استقبال سرمایه‏گذاران داخلی و خارجی قرار گیرد.

زیرساخت‌های لازم برای راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی بیرجند وجود ندارد

طرح راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند در مرحله کلنگ زنی در انتظار رفع موانع و مشکلات پیش‌بینی نشده مانده است. در این رابطه سیدمحمد‌باقر عبادی نماینده مردم بیرجند و درمیان در مجلس نهم به خبرنگار تهران امروز گفت: سال گذشته عملیات آغاز احداث منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند رسما کلید خورد. پیمانکار پروژه پس از یک‌سال اعلام کرد بر اساس مشکلات به وجود آمده زیرساخت‌های لازم برای ادامه و راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی وجود ندارد و ادامه مسیر برای سرمایه‌گذار بخش خصوصی بازده اقتصادی و توجیه اقتصادی ندارد. با توجه به بعد مسافتی منطقه ویژه اقتصادی از شهر بیرجند مشکلاتی مانند نبود آب، برق، گاز و… ادامه عملیات عمرانی و احداث منطقه ویژه اقتصادی را دشوار کرده است. در این زمینه دولت هیچ برنامه حمایتی یا بودجه خاصی برای فراهم کردن تسهیلات لازم و رفع موانع منظور نکرده است. با توجه به محدودیت‌ها و محرومیت‌هایی که استان خراسان‌جنوبی دارد، حمایت دولت و سرمایه‌گذاری بخش دولتی در پروژه‌های عمرانی می‌تواند از میزان کمبودهای این استان کمتر کند. پیگیری‌های نمایندگان و مسئولان استانی هم در این زمینه راه به جایی نبرد و راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند با توجه به کمبود امکانات و نبود بررسی‌های مطالعاتی دقیق قبل از اجرای پروژه به صورت ناتمام و در مرحله کلنگ زنی باقی ماند.

البته نبود آب و برق و گاز و زیرساخت‌های اینچنینی تنها مشکل تاخیر در راه‌اندازی منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند نیست، بلکه خلأ بیرجند ضعف اتصالات است و برای فعال شدن چنین منطقه‌ای، حتما باید چابهار به افغانستان وصل شود تا منطقه ویژه اقتصادی بیرجند نیز فعال شود و این موضوعی است که در طرح مطالعاتی منطقه در نظر گرفته نشده است. منطقه ویژه اقتصادی تا زمانی که بخواهد به صورت تنها و منزوی دایر شود، سرمایه‌گذاری مطلوبی نداشته و تردد در آن ضعیف خواهد بود. نتیجه اینکه در عمل راه‌اندازی چنین منطقه‌ای به صورت کژ دار و مریز نه‌تنها اشتغال ایجاد نخواهد کرد و اقتصاد استان و کشور را متحول نمی‌کند، بلکه باری روی دوش مردمی است که چشم امید به اجرای طرح‌های دولت برای بهبود وضعیت معیشت خویش دارند. در حالی مسئولان استانی بیرجند تنها راه برون رفت استان از بحران سرمایه‌گذاری را رونق منطقه ویژه اقتصادی عنوان می‌کنند که به‌نظر می‌رسد، اولویت اول خراسان جنوبی ایجاد و رونق منطقه ویژه اقتصادی باشد. هر چند شاهرگ ترمینال‌ها و کریدورها را مناطق ویژه اقتصادی تشکیل می‌دهد اما آن چه باید در خراسان جنوبی مورد توجه قرار گیرد هماهنگی بین مناطق ویژه و ترمینال‌هاست که وجود ندارد.

هماهنگی بین مناطق ویژه و ترمینال‌ها ترانزیت و تجارت را تسهیل می‌کند، بنابراین تا زمانی که خراسان جنوبی به ترمینال‌ها و کریدورها پیوند نخورد سرمایه‌گذاری در آن منطقه رونق نمی‌گیرد. منطقه ویژه اقتصادی تا زمانی که بخواهد به صورت تنها و منزوی باشد سرمایه‌گذاری مطلوبی نداشته و تردد در آن ضعیف خواهد بود منطقه ویژه زمانی می‌تواند فعال و پرتحرک باشد که به وسیله کریدورها به چابهار، ایرانشهر و زاهدان وصل شود. خلأ بیرجند ضعف اتصالات است و حتما باید چابهار به افغانستان وصل شود تا منطقه ویژه اقتصادی بیرجند نیز فعال باشد. ایجاد منطقه ویژه اقتصادی، آخرین گام برای توسعه است و اولین گام نیست. شاید بتوان گفت منطقه ویژه اقتصادی در بیرجند زودهنگام و قبل از اتصال به ترمینال‌ها و کریدورها راه‌اندازی شد.